Thất nghiệp thanh niên trông có vẻ ổn định. Nhưng thêm chín triệu người trẻ không đi làm cũng không đi học.

Một phần mười điểm, và chín triệu con người

Năm 2023, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên toàn cầu chạm mức thấp nhất trong hơn hai thập niên. Báo cáo mới của ILO cho thấy đà giảm đã dừng: 12,3 % năm 2023, 12,4 % năm 2025, và dự báo giữ giữa hai con số ấy đến năm 2027. Chỉ đọc dòng này thôi thì câu chuyện là chẳng có gì xảy ra.

Cũng báo cáo ấy đếm những người trẻ không có việc làm, không đi học và không được đào tạo. Nhóm này tăng chín triệu từ 2023 đến 2025, lên 257 triệu - tỷ trọng trong số người trẻ toàn thế giới đi từ 19,7 % lên 20 %. Chỉ đọc dòng này thôi thì câu chuyện là một cuộc khủng hoảng.

Cả hai dòng đều đúng, và lý do nằm ở mẫu số. Tỷ lệ thất nghiệp chia cho lực lượng lao động trẻ: những người có việc và những người đang tích cực tìm việc. Tỷ trọng kia chia cho toàn bộ người trẻ, kể cả những người đã thôi tìm. Một người trẻ bỏ cuộc tìm việc thì rời hẳn khỏi thước đo thứ nhất và vẫn nằm trong thước đo thứ hai.

Vì sao một tỷ lệ đứng yên có thể che một con số đang tăng

ILO nói điều này về chính các chỉ số của mình. Việc đếm thất nghiệp bao gồm những người trẻ không có việc, không đi học, và đang tìm việc. Nhóm không làm việc, không học và không được đào tạo thì thêm vào một tập hợp lớn hơn nhiều: những người không có việc, không có học hành chính quy, và cũng không tích cực tìm - những người đã nản, và những người bị giữ lại bởi trách nhiệm chăm sóc gia đình.

Hệ quả trái với trực giác và đáng ghi nhớ: học nhiều hơn có thể đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên. Khi người trẻ chuyển từ thất nghiệp sang đi học, họ rời khỏi nhóm thất nghiệp mà không bước vào việc làm, khiến lực lượng lao động dùng làm mẫu số nhỏ đi. Theo cách đọc của ILO, việc tỷ trọng người trẻ ngoài việc làm và ngoài học hành giảm xuống mới là tin tốt đáng tin hơn, vì nó chỉ có thể đến từ nhiều người đi làm hơn hoặc nhiều người đi học hơn.

Vì thế «tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ổn định» là một câu bảo vệ được nhưng là một bản tóm tắt tồi. Nó nói về những người trẻ vẫn còn trong thị trường. Nó không nói gì về những người đã rời đi.

Ba phẩy bốn

Tín hiệu rõ nhất trong báo cáo không phải một trong hai tỷ lệ đứng riêng, mà là khoảng cách giữa chúng. Từ 2023 đến 2025, tỷ lệ của thanh niên tăng từ 12,3 % lên 12,4 % trong khi tỷ lệ của nhóm 25 tuổi trở lên giảm từ 3,7 % xuống 3,6 %. Hai bên đi ngược chiều nhau.

Điều đó đưa thất nghiệp thanh niên lên 3,4 lần mức của người trưởng thành trong năm 2025, và báo cáo ghi nhận tỷ số này đang tăng ở Đông Á, Bắc Phi, Bắc Mỹ, Bắc, Nam và Tây Âu, cùng Nam Á. Thị trường lao động không xấu đi với tất cả mọi người. Nó xấu đi với những người đang cố bước vào, trong khi tốt lên với những người đã ở bên trong.

Chênh lệch giữa các khu vực rất lớn. Năm 2025, thất nghiệp thanh niên ở mức 26,2 % tại các quốc gia Ả Rập và 22,6 % tại Bắc Phi; 15 % tại Bắc, Nam và Tây Âu; và 9,8 % tại Bắc Mỹ, tăng từ 8,3 % năm 2023.

Khoảng cách mà trường học không giải thích được

Một con số trong báo cáo không chịu khuất phục trước lời giải thích quen thuộc. Năm 2025, tỷ lệ có việc làm trên dân số của nam thanh niên là 43,3 %; của nữ thanh niên là 30,6 % - chênh gần 13 điểm phần trăm.

Báo cáo nói rõ đây không phải câu chuyện về cơ hội đến trường: nam và nữ thanh niên nay đã ngang nhau về tỷ lệ nhập học. Dù điều gì tạo ra mười ba điểm chênh lệch trong việc ai có việc làm, thì đó không phải là chuyện ai được phép đi học. Và vì phần lớn khoảng cách ấy nằm ở những nữ thanh niên không đi tìm việc chứ không phải tìm mà không được, nó gần như vô hình với tỷ lệ thất nghiệp và hiện rõ ở thước đo còn lại.

Nếu bạn đang tuyển người

Có hai điều thực tế rút ra, và không điều nào đòi bạn phải tin vào một dự báo nào cả.

Thứ nhất, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cấp quốc gia là chỉ dấu yếu về nhóm người mà bạn thực sự có thể chạm tới. Nó mô tả những người vốn đã đi tìm việc. Nếu muốn biết trong một thị trường có bao nhiêu người trẻ có thể làm việc mà hiện không làm, thước đo bao gồm họ là tỷ trọng những người không làm việc, không học và không được đào tạo - và chính thước đo đó đã dịch chuyển.

Thứ hai, báo cáo nêu tên sự bào mòn của các công việc đòi kỹ năng trung bình - những vị trí từ lâu vẫn là bậc thang đầu tiên sau trung học hoặc sau đào tạo nghề. Nếu bậc thang ấy mỏng đi, vị trí dành cho người mới mà bạn đăng tuyển đang gánh nhiều hơn trước, và người nộp đơn vào đó có ít lựa chọn thay thế hơn so với ba năm trước.